കല്ലേക്കുളങ്ങര ഏമൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (ഹേമാംബിക ക്ഷേത്രം)Kallekulangara Hemambika Temple (Emoor Bhagavathy)

പാലക്കാട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് മലമ്പുഴ അണക്കെട്ടിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ, കുളങ്ങൾക്കും നെൽപ്പാടങ്ങൾക്കും നടുവിലാണ് ഹേമാംബികയുടെ – ഏമൂർ ഭഗവതി എന്ന് കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദേവിയുടെ – ക്ഷേത്രം. കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു ദേവീക്ഷേത്രത്തെയും പോലെയല്ല ഇത്: ശ്രീകോവിലിൽ ദേവിയുടെ പൂർണ്ണവിഗ്രഹമില്ല, ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ഒരു ജോടി കൈകൾ മാത്രം; അതുകൊണ്ടാണ് നാട്ടുകാർ ഇതിനെ ‘കൈപ്പത്തി അമ്പലം’ എന്നും വിളിക്കുന്നത്. രാവിലെ സരസ്വതിയായും ഉച്ചയ്ക്ക് ലക്ഷ്മിയായും സന്ധ്യയ്ക്ക് ദുർഗ്ഗയായും – ദിവസത്തിൽ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളിലാണ് ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്; ഈ ക്രമം ആദിശങ്കരൻ നിശ്ചയിച്ചതാണെന്ന് പാരമ്പര്യം പറയുന്നു.

ജലം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ‘കല്ലേക്കുളം’ എന്ന പുണ്യകുളത്തിൽ നിന്നാണ് സ്ഥലത്തിന്റെ പേര്; ക്ഷേത്രവളപ്പിന് ചുറ്റും വേറെയും കുളങ്ങളുണ്ട്. പാലക്കാട് രാജാക്കന്മാരുടെ കുലദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്നു ഇത്; അവരുടെ അരിയിട്ടുവാഴ്ച ഇവിടെയായിരുന്നു. പരീക്ഷയ്ക്ക് മുമ്പ് വിദ്യാർത്ഥികളും നവരാത്രിക്ക് കുടുംബങ്ങളും എത്തുന്ന, ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും സന്ദർശകരുള്ള ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത് ഇന്നും.

On the road from Palakkad town towards the Malampuzha dam, among ponds and paddy fields, stands the temple of Hemambika, better known as Emoor Bhagavathy. It is unlike any other Devi temple in Kerala: in the sanctum there is no full image of the goddess, only a pair of upraised hands, which is why local people also call it the Kaipathi Ambalam, the temple of the hands. The goddess is worshipped in three aspects through the day, as Saraswathi in the morning, Lakshmi at noon and Durga in the evening, an arrangement that tradition ascribes to Adi Shankara.

Water is part of the temple's character. The sacred pond, Kallekulam, gives the place its name, and several more tanks lie around the compound. The temple was the family shrine of the Palakkad rajas, whose coronations were held here, and it remains one of the most visited Devi shrines of the district, busy with students before examinations and with families at Navaratri.

കൈകളുടെ കഥ പല രീതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള കഥയിൽ, കുറൂർ, കൈമുക്ക് എന്നീ ഇല്ലങ്ങളിലെ രണ്ട് നമ്പൂതിരിമാർ വടമല കാട്ടിലൂടെ നടന്ന് മലയിലെ ഒരു ദുർഗ്ഗാസന്നിധിയിൽ തൊഴാൻ പോകുമായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം ദേവി സ്വർണ്ണരൂപത്തിൽ അവർക്കരികിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവെന്നും, പിന്നീട് ഒരു കുളത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ദേവിയുടെ കൈകൾ ഉയർന്നുവന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. രണ്ടിൽ മുതിർന്നയാൾ നീന്തിച്ചെന്ന് കൈകൾ പിടിച്ചപ്പോൾ അവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിടിയിൽ ശിലയായി. പിന്നീട് നാടുവാഴി കുളത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം നികത്തി ആ സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രം പണിതു. ദേവിയുടെ ദർശനം രഹസ്യമാക്കാമെന്ന വാക്ക് ഒരു ഭക്തൻ ലംഘിച്ചുവെന്നും, കുളത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന ദേവിയെ കണ്ട് ഭയന്ന് നിലവിളിച്ചപ്പോൾ കൈകൾ മാത്രം പുറത്തുവന്ന നിലയിൽ ദേവി നിന്നുപോയെന്നും മറ്റ് കഥകൾ; പുഴയിൽ നിന്ന് കൈകൾ നീട്ടിയ ഒരു പെൺകുട്ടിയെ ശിവൻ രക്ഷിച്ചുവെന്ന് വേറൊന്ന്. ദേവി വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വന്നുവെന്നും കൈകൾ മാത്രമേ കാണാനുള്ളൂവെന്നും എല്ലാ കഥകളും സമ്മതിക്കുന്നു.

പരശുരാമനാണ് ആദ്യം ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതെന്നും പിന്നീട് ആദിശങ്കരൻ ദിവസത്തിലെ ത്രിഭാവാരാധന നിശ്ചയിച്ചുവെന്നും പഴയൊരു പാരമ്പര്യമുണ്ട്. പാലക്കാട് രാജകുടുംബം ഹേമാംബികയെ കുലദേവതയായി സ്വീകരിച്ച് അരിയിട്ടുവാഴ്ച ദേവിക്ക് മുന്നിൽ നടത്തി; ആ കുടുംബത്തിലെ ഒരു പിൻഗാമി ദീർഘകാലം ട്രസ്റ്റിയായിരുന്നു. 1970-കളിൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ച് ദേവിയെ കണ്ട ശേഷമാണ് തുറന്ന കൈപ്പത്തി പാർട്ടിചിഹ്നമായി സ്വീകരിച്ചതെന്ന് പലപ്പോഴും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു കഥയുണ്ട്; അത് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ചരിത്രമല്ല, ജനകീയമായ കഥയാണ്. വൃശ്ചികം, ധനു മാസങ്ങളിലുടനീളം നടക്കുന്ന ഇവിടത്തെ കളമെഴുത്തുപാട്ട് ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ അത്തരം ആചരണങ്ങളിലൊന്നാണ്.

The story of the hands is told in several ways. In the most common telling, two Namboothiris of the Kurur and Kaimukku families used to walk through the Vadamala forest to worship Durga at a shrine in the hills. One day, it is said, they saw the goddess beside them in golden form, and later her hands rose from the waters of a pond. The elder of the two swam out and grasped them, and the hands turned to stone in his grip. The local ruler then drained part of the pond and built a shrine over the spot. Other versions say a devotee broke a promise to keep her appearance secret, or cried out in fear as she rose from the tank, so that only her hands had emerged when she stopped; one more tells of a girl who held out her hands from a river and was saved by Shiva. All agree that the goddess came out of the water and that only her hands are to be seen.

An older layer of tradition holds that the shrine was first consecrated by Parasurama, and that Adi Shankara later ordained the three-fold worship of the day. The Palakkad royal family adopted Hemambika as their tutelary goddess and held their ariyittuvazhcha, the coronation rite, before her; a descendant of that family long held the trusteeship. A later anecdote, often repeated, says that Indira Gandhi visited the temple in the 1970s and took the open palm as her party's symbol after seeing the deity; it is a popular story rather than a documented one. The temple's Kalamezhuthu pattu, held through Vrischikam and Dhanu, is among the longest such observances in the district.